Haat verkoopt, AI levert en zo werd een anti-AZC nummer een hit

In de Nederlandse Spotify Top 50 zien we momenteel de walgelijke kruisbestuiving van verschillende problemen in Nederland. Het door AI gegenereerde nummer "Wij zeggen nee, nee, nee, tegen een AZC" bestormt al twee weken de Nederlandse hitlijsten. De track staat vandaag op nummer twee in de charts en geeft een verontrustend beeld van de normalisering van racistisch gedachtegoed in Nederland.

Verpakt als 'protestlied' verscheen op 9 oktober het nummer op de account van JW 'Broken Veteran'. Een week later kwam de hardcore versie uit en deze track werd rondom de verkiezingen het lijflied van rechts Nederland. Nog geen maand later staat het nummer op 2,2 miljoen streams en is het gestegen naar de tweede plaats in de Spotify Top 50. In de Single Top 100 staat het nummer nu op plek 5.

De maker heeft inmiddels meer dan 150 AI-geproduceerde nummers uitgebracht. Veel daarvan gaan over oorlog en posttraumatische stressstoornis, maar later volgde steeds meer nummers die expliciet negatief zijn over asielzoekers en andere onderwerpen die vaak in extreemrechtse kring worden gepusht. Denk aan titels als "Als het je niet bevalt, ga dan", "Rood Wit Blauw" en "Wij zijn er klaar mee". Terwijl "Wij zeggen nee, nee, nee, tegen een AZC" hoog in de Top 50 te vinden is, domineert JW 'Broken Veteran' met zijn AI nummers de Viral 50. Maar liefst tien van de twintig hoogst genoteerde nummers komen van zijn profiel.

Het grote aantal nummers dat de maker online heeft gezet, laat zien dat de toegankelijkheid van Spotify een gift en een curse is. Vroeger moest je getekend zijn of een gigantische zak geld tot je beschikken hebben om je muziek bij de mensen te krijgen. Nu heb je genoeg aan een paar tientjes door partijen als Distrokid, TuneCore en CD Baby. Dat is gunstig voor een beginnende artiest met potentie en ambitie, maar dus ook voor iemand die enkel haat wil zaaien en op deze manier zijn racisme gebruikt als verdienmodel.

Het succes van het anti-AZC nummer weerspiegelt een misselijkmakende werkelijkheid: Nederland kampt met een toenemend bereidheid om voor racisme uit te komen, mede door systematische desinformatie over asielzoekers. Mythes over "massale immigratiegolven", "gelukzoekers", "omvolking" en "bedreiging van onze cultuur" worden gretig verspreid, ondanks dat cijfers en onderzoek dit beeld niet ondersteunen. 

Asielzoekers worden ingezet als zondebok voor structurele problemen als de woningnood, wachtlijsten in de zorg en spanningen op de arbeidsmarkt, problemen die hun oorsprong vinden in decennia van bezuinigingsbeleid, niet in mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld. Rechtse politici hebben deze frames succesvol in de hoofden van Nederlanders geprent die hier gevoelig voor zijn. Denk bijvoorbeeld aan een oorlogsveteraan met mentale problemen die vindt dat hij niet genoeg hulp krijgt.

Dit is geen nieuw fenomeen in de Nederlandse politiek. Rechtse politici hebben decennialang succesvol asielzoekers geframed als bedreiging voor onze cultuur, onze welvaart en onze veiligheid. Wat wel nieuw is, is de snelheid en schaal waarmee deze boodschap nu kan worden verspreid en hoe er geld mee verdiend kan worden. 

Het succes van het anti-AZC nummer legt nog een probleem bloot. De muziekindustrie worstelt op meerdere fronten met de ethiek rondom AI. Naast de kritiek op het artistieke gedeelte is er ook veel onduidelijkheid op zakelijk vlak. Zo is het nodig om met AI rekening te houden in nieuwe contracten en speelt de vraag over de gevolgen zijn voor het ongeautoriseerd gebruik van de stem van een artiest in een AI-productie. 

De afgelopen tijd hebben we al een aantal keer meegemaakt dat er ophef ontstond rondom AI in de muziekindustrie. Zo gebruikte Drake AI om de stemmen van Tupac en Snoop Dogg te klonen in zijn Kendrick Lamar diss "Taylor Made Freestyle", die werd teruggetrokken na juridische dreigementen van Pac's nabestaanden. Dat terwijl Drake zich eerder publiekelijk had uitgesproken tegen het gebruik van zijn eigen stem in AI-gegenereerde muziek.

Ook de AI-artiest Xania Monet, die een contract van 3 miljoen dollar tekende met Hallwood Media, veroorzaakte ophef in de R&B-gemeenschap. Artiesten als Kehlani en SZA waren niet mals in hun kritiek, waarin ze aangaven dat AI-artiesten het werk van échte muzikanten devalueren. Xania haalde miljoenen streams, maar de kritiek dwong de maker om naar voren te treden. Telisha "Nikki" Jones onthulde in gesprek met Gayle King dat ze Xania als een verlengstuk van zichzelf ziet en Telisha zelf de teksten schrijft. 

Producer Timbaland, die gezien wordt als een van de meest talentvolle en creatieve producers ooit, zorgde voor veel weerstand toen hij aankondigde met AI aan de slag te gaan. Hij lanceerde in juni van dit jaar zijn nieuwe label Stage Zero waarmee hij zich focust op AI artiesten. Met de lancering van het label presenteerde hij AI-artiest TaTa en het nieuwe genre A-pop. Het leverde hem veel kritiek op van fans en collega's en hij heeft tot vandaag nog maar weinig succes met de "artiest".

Het kernprobleem in al deze gevallen is consent: AI-muziek wordt gemaakt op basis van opnames van andere artiesten die daar geen toestemming voor gaven en er geen vergoeding voor ontvangen. Bij het anti-AZC nummer komt daar nog een dimensie bij: de technologie wordt ingezet om politieke haatzaaiende boodschappen te verspreiden.

Spotify weigert het nummer te verwijderen omdat het volgens hen voldoet aan de huisregels en niet expliciet oproept tot geweld of haat tegen beschermde groepen. Deze benadering negeert de werkelijkheid, want het nummer draagt bij aan een klimaat waarin geweld tegen asielzoekerscentra genormaliseerd is. Demonstraties tegen de komst van azc's escaleerden recent in Houten en Uithoorn, waarbij de ME moest ingrijpen. Ook de demonstratie op het Malieveld liep compleet uit de hand door rechts-extremistisch geweld.

We kunnen niet meer om AI heen en we zullen moeten leren ermee om te gaan. Om de gevaren van AI in muziek en media echt aan te pakken, moeten we echter op meerdere fronten in actie komen. Platforms als Spotify dragen een grote verantwoordelijkheid: zij moeten wat ons betreft duidelijke grenzen stellen aan content die bijdraagt aan haatzaaien of desinformatie, zelfs als die technisch gezien binnen de huisregels past.

Daarnaast is het tijd dat de wetgeving wordt aangescherpt. AI-gegenereerde content moet transparant gelabeld worden, en er moeten wettelijke beperkingen komen op het gebruik van deze technologie voor politieke beïnvloeding of haatpropaganda. Tot slot begint weerbaarheid bij kennis: jongeren moeten leren hoe AI-content werkt, hoe algoritmes beïnvloeden wat ze zien en horen, en hoe ze manipulatie kunnen herkennen voordat die grip krijgt op hun wereldbeeld. Het anti-AZC nummer is geen incident, maar een waarschuwing. In een tijd waarin iedereen binnen minuten haatzaaiende content kan genereren en verspreiden, is digitale weerbaarheid geen luxe maar een noodzaak. 

Gelukkig bestaan er nog genoeg mensen in Nederland die niks willen weten van het anti-AZC nummer. Als tegenreactie riepen actiegroepen, waaronder de Dolle Mina's, mensen op om "Vrijheid, Gelijkheid, Zusterschap" van Sophie Straat massaal te streamen. De track, met een compleet tegenovergestelde boodschap over inclusie en gelijkheid, houdt momenteel het AI-nummer van plek 1.

Naast het nummer van Sophie Straat is er nog een track die we kunnen pushen om een tegengeluid te bieden. Namelijk "Helaas" van Langa, Yssi SB en Rijck. Het nummer doet het nog steeds erg goed en met de titel kunnen we de perfecte middelvinger opsteken naar luisteraars van het anti-AZC nummer.